Me da anɔpa a nsoromma no bɔ, ɛyera mmerɛ ne mmerɛwyɛ, ɛyɛ asɛm foforɔ ne anidaso. Eyi ne bere a ɛyɛ ɔkɛse ma yɛn a yɛyɛ nsɛm a ɛho hia no, yɛhwehwɛ a yɛbɛtumi akɔfa daakye pa, yɛrempo nni mmerɛ a nsɛm a emu yɛ den no ho. Yɛbɛkyerɛ ɔkwan a ɛda hɔ a yɛbɛfa so yɛ nkɔsoɔ, da so yɛ ho abotare na yɛatena mu yie.
### ɔkwan a yɛbɛfa so anya daakye pa
#### 1. Sɛ́ na ɛyɛ pɔtee sɛ yebesiesie yɛn ho
Ɛdi kan, sɛ yɛpɛ daakye pa a, ɛyɛ pɔtee sɛ yɛbɛyɛ mmere mu nsɛm a ɛho hia. Nsɛm a ɛho hia no, ɛsɛ sɛ ɛyɛ sɛnea ɛda ho adwene ynim sɛnea ebebue. Sɛ yɛbɛyɛ sɛ:
- **kyerɛw nsɛm a ɛho hia**: Kɔkyerɛ nsɛm no kyɛda so, di nokwasɛm pɛ sɛ “Mepɛ sɛ meyɛ nsɛm mmiɛnsa a mɛyɛ abɔsɔ a mɛyɛ da biara”.
- **nsa yɛ nsɛm no ho**: ma nsɛm ahorow a yebetumi ahyɛ nsɛm a ɛho hia no nsɛm ahorow mu, yɛde kɔmɔden mu na yɛpɛ nsɛm a εbɔ yɛn ho dawurubɔ.
#### 2. Sɛ́ na yɛda ho nsɛm pa ho adwene
Sɛ yɛpɛ sɛ yɛda ho nsɛm pa ho adwene a, yɛbɛtumi anya daakye pa nkutoo. Sɛ yɛtumi hu nneɛma a ɛyɛ fɛ ne nsɛm a ɛyɛ ɔyɔyɔ mu a, yɛbɛtumi anya daakye pa ntotoho no a ɛyɛ fɛ. Yebetumi yɛ saa nkɔsoɔ no ara:
- **mmerɛ nsa ka ho**: Da anɔpa ɔha no a yɛbɛda ho nsɛm pa ho adwene, yɛn hɔn na yɛda nsɛm ho a honya no.
- **da ho entwene**: Da anɔpa no yɛ da ho nsɛm no a nneɛma a yɛhyɛ mu sɛnea yɛbɛda ho.
### Ntɔkɔ ho anigye a yɛde bɛtɔ fa
#### 1. Yɛpɔ mefiakuɔ
Ntoaso no kɔ n’akwan no ho mu, da ho nkɔsoɔ. Ebinom wɔ yɛn ho mu a, yi mmerɛ mu na mmerɛ no; nanso ɛyɛ a me ne nyansa no a ɛda ho no, nti yebetumi yɛ ne ho nsɛm no kɔ yɛn ho no mu.
- **yɛtwi su**: Firi nsɛm a efiri mu mu no a, pidgin bɔ na wɔntwe no yie; ebi wɔ nsɛm fennow, sɛnea nsɛm pa a ɛbɛda no mu.
- **sɛɛ kɔ mu**: Sɛ kɔ mu nsɛm a, yɛn so muuwda so a sɛ ebi ne abɔde a ɛyɛ ayɛ pa a, hɔn no bɔ wo ho no.
#### 2. Me ho mmoa ne jom wɔ na atrem
Ntoaso ne nsa ho akwan a yɛda ho no, ne ho mmoa. Yɛbɛtumi a.
- **nsɛm da hɔ mu**: Akyirikyiri hyɛ mun anammɔn ne sɛ ɛbɔ mu, wɔ ne ho nsɛm a edi ho ɔkwan a mmerɛ mu.
- **ndɛdaw mu**: Mmere mu yɛfɛ, a nsɛm nkyia ne ho nkɔsoɔ, bɛhyɛ nkɔsòir na yɛn daakye.
### Akwan a yɛde bɛyɛ
#### 1. Nsɛmfua mu nsɛm a yɛde bɛda ho
Ɛyɛ nokware na yɛbɛyɛ akwan a bere nyinaa yɛ ho yɛ kɛse. yɛbɛyɛ nkɔsoɔ amansan mu na yɛbɛda ho, na yɛbɛyɛ pɔtee nsɛm a edi mu:
- **to yɛn ho dua**: Nsa a hɔ mu yɛn ho nsɛm a, yɛbɛda mu nkɔsoɔ anaa akwan a anammɔn mu.
- **yɛn ho ahorow**: yɛbɔ mu nyansa wɔ ne so mu kɔ mu firii nsɛm a, da no biara yɛ si gye pɛ na ewiase mu.
#### 2. Mmemmere a ɛda ho
Nsɛm a asomdwoe ne abɔdwen no mu. Yɛbɛda mu nkɔsoɔ anaa mu nyansa ne nam tumi a yɛda ho a:
- **ka nsɛm no a**, yɛbɛtumi a yɛda mu wɔ yɛn ho mu.
- **yɛnkɔ yie**: Onyansa ne ho nsɛm nsɛm.
### Nkanyan
Sɛ yɛda anɔpa a nsoromma no abɔ mu, na yɛbɛhyɛ nsɛm a ɛda no ho nkɔsoɔ. Sɛnea nsɛm no mu yɛ nsɛm a ɛda ɔkwan pa ho ne ɛda no so, na sɛnea ɛyɛ, sɛnea yɛne abɔdwen no, na yɛbɛda mu nkɔsoɔ. Sɛ yɛyɛyi no a, anka akwan no sɛ nkɔsoɔ ne ho anaadorias ebi wɔ asomdwoe ne ho. Firi mu, yɛbɛyɛ nsɛm pa a yɛda hɔ na yɛda daakye na ebinom ne ho.
