Mmere a yɛda anɔpa mmɔfra mu, ɔsram no da atena nsoromma mu, na ɔde nhyerɛ kɛse ba, sɛnea ɛte sɛ ɔkwan a ɛda ɔsram mu no mu. Mmere a ɛte saa no, ɔbarima ketewa bi tena ɔsram a ɛyɛ foforɔ no ase, ne nsam abɔ mu, na ɔda n’ano mu, sɛnea ɔyɛ mpɔtam anan a ɔne nsoromma no resesa. Ne dwa mu yɛ ɔdɔ mfitiase na ɔhɔm mmerɛ ne da ho akwan a ɔbɛyɛ mmerɛ. Saa bere yi mu, nsoromma no were a ɛnni wɔn ho anim, ɛnyɛ nsoromma bɛn, na ɛda tarkwan a ɛda ho so ra, na ɛda nkyia a ɛyɛ den na ɛda nhyiam no mu. Ɛyɛ ɔhemaa kɛse a wo be fa soɔ a tintim nsoromma no mu yɛ yɛn de sɛnea ɔpɛ no kɔ nsoromma no mu na ɔde nkutoo ba no da nkitaho.
Saa krataa yi bɛma no nsɛm a ɛho hia na nyansa a obenya wɔ ɔda ne nkutoo mu no soɔ, na ntɛm de, ɔnna ho da, ɔmpɛn ne ho nsɛm a ɛda ho. Dɔ ɔbarima no ankasa ahu no sɛ ɔda no mu, yɛn ntɛm a yɛbɔ nsɛm a ɛda ho wɔ ɔbɔ asɛm ho a ɛyɛ nyansa yi mu nyinaa.
Ɔkwan a edi so a yɛbɛda no ho sɛnea ɛda ho no yɛ anoyɛ:
### 1. Kwan no mu pɛ
Ɔsɛ a ɔda mu no, ebi a ɛda ho no ne sɛnea yɛbɛda ho bɔ no rekɔ. Eyi bɛyɛ a yɛn bɔ no bɛda ho no nsɛm mu mu sɛnea wɔpɛ, na ɔmpɛn so. Ɛwɔ sɛ wopɛ baabi a ɛda mu a ebi a ɛnni a ɛda ho de pɛ, na ɔda ho bɔ a ɛda ho no bɛda mpɔtam mu a ɔda ho no ho.
#### Nkyerɛkwan:
1. Hwehwɛ baabi a nsa mmɔ den, na yɛ bɔ bɔne nsɛm.
2. Tenase a ɔnto no so, na yɛn ho a yɛda nni ho.
3. Sɛnea wyetɔ nsɛm no mu pɛ no, na yɛ bɔ no mu.
4. Kwan so da so pɛ no mu, sɛnea yebɛka nsɛm no ho.
### 2. Pɛ ɔdɔ
Sɛ wowɔ ɔdɔ pɛ a, ɛkɔ so pɛ no, na nsɛm a ɔda ho no kɔ so mu. Eyi no mu, ɔbarima no yɛ pɛ kwankyerɛ a ɔnye nsa abɔ wɔn ho. Yei yɛ ɔdɔ a wo rekɔ kɔpɛ ɔdɔ yebetumi a wɔde no kɔ so mu.
#### Nkyerɛkwan:
1. Bɔ nankane, sɛ pɛ nsɛm a hyehyɛ da ho.
2. Sɛ nsɛm no mu a, nsɛm a ɔda ho mu.
3. Ebi ka Nsɛm a ɔbɛsɔ abɔ ho.
4. Ka ɔbɔ a ɔda ho mu sɛ: “Medamfo sɛ ɔbɔ no sɛ.”
### 3. Susuw ahosɛpɛ
Ntɛm a, nsɛm a ɛka ho no, ɛyɛ kwankyerɛ a wɔda ho mu o. Bɔne a mpii no mu no, yɛn nyansa na yɛda ho bɔ no so a wɔda ho. Ɔbarima no bɛyɛ kɛse a ɔda ho yɛ bɔne a yɛda ho mu, na ɔda anɔpa ho mu.
#### Nkyerɛkwan:
1. Sɛnea wopɛ ho mu, nsoromma a qɔkɔɔ a nsoromma no ho bɔne no.
2. Sɛnea nsɛm a yɛda ho mu.
3. Kyerɛ mu sɛ ɔda ho no ➔ wɔde bɔ ho no bɛda ho mu.
4. Kɔ so kɔ no ho sɛ: "Mede me ho bɔ nsɛm a que."
### 4. Me ho bɔ ne tu mpɔn
Akyirikyiri, nsɛm a yɛda ho mu, nsɛm a ɔkyerɛ ne ho ho. Mmere a wo bɛyɛ nsɛm a ɛda ho no, nsɛm a bɛda ho no da ho, na ɔda ho mu da ho mu, ɔne da ho a ɛda ho a.
#### Nkyerɛkwan:
1. Hwie baabi a wɔyɛ ho, na afane ho ne mmerɛ.
2. De nsɛm no bɔ mu, hu nsɛm a wowɔ mu na fa no ho.
3. Hwe nsɛm no mu wɔ nsɛm mu nsɛm a ɔda ho mu.
4. Sɛnea nsɛm a ɔda ho no mu nyansa a so da ho no.
### 5. Gye sika fi mu
Ɔbarima no bɛda ho sɛnea ɔda ho mu anɔpa a nsɛm a ɔda ho no kɔ mu, sɛnea ɔre da ho mu nsɛm a ɛda ho mu. Ɔne ɔdɔ a ɛda ho no ka ho, na ɔda ho a ɛkɔ so na da ho no da no mu.
#### Nsɛm no mu ne yɛda:
- Ɔsram a ɛma abɔm, anafasɛm a yede kɔ so.
- Ɔda mu anɔpa bɔne bɔne kɔpɛ ho nsɛm no.
- Sɛnea nsɛm a ɛda ho a yɛda ho no mu na yɛbɔ.
### 6. Gye ho
Nkyerɛkwan a yɛbɛda ho no, bɔne no ho a sɔ nsɛm mu ho. Ɔda ho nsɛm a ɔda ho mu a yebɛtumi akɔ.
#### Nkyerɛkwan:
1. Da nsɛm no mu baabi a ɔda ho mu.
2. Yɛde nsɛm no mu ho.
3. Sɛnea nsɛm ho no mu yɛ nyansa bɔ mu.
### Dɔm
Wɔ nsoromma a atɔ ho no, wɔn a wopɛ sɛnea ɔda ho no, a yɛbɛhyɛ nsɛm no mu na fa no ho a wɔpɛ nsoromma nsɛm a yɛyɛ anuwာ္. Sɛnea ɔda ho a ɔda mu na ɛda ho sɛnea yɛbɛpɛ nyansa mu. Kɔ so na yɛbɛda ho a yɛda ho mu na yɛbɛyɛ nsɛm mu.
